Een ART zonder Scrum Masters, maar met AI: wie doet dan wat?
10 min lezen

Onlangs kreeg ik de vraag: klopt het dat er bij ING geen Scrum Masters meer werken, en dat de RTE de rol van teamcoach heeft overgenomen? Het eerste klopt, al is het geen nieuws. Voor het tweede heb ik geen enkele bron gevonden. Maar de vraag erachter vind ik wel interessant. Stel dat je een ART hebt zonder Scrum Masters, en met veel inzet van AI voor rapportage en inzichten. Wie doet dan wat?
Wat ING echt deed
ING richtte zich rond 2015 opnieuw in naar het voorbeeld van Spotify: squads, tribes en chapters. Scrum Masters zaten niet in het model. Hun taken gingen deels naar het team en deels naar de agile coach. Een coach die er werkte, beschrijft tribes met alleen Product Owners en agile coaches, omdat de squads zo zelforganiserend moesten zijn dat ze geen Scrum Master nodig hadden.
Tussen 2022 en 2023 ontwikkelde ING het model verder met Team Topologies. Coaching ligt daar nu voor een deel bij enabling teams, zoals een klein wereldwijd ways-of-working-team dat tijdelijk meedraait bij lokale onderdelen om kennis over te dragen. Metrics komen in een "performance cockpit", bedoeld om het gesprek te voeren en niet als harde targets.
Twee dingen vallen me op. ING werkt niet met SAFe®, dus een RTE is er niet. En de taken van de Scrum Master zijn niet verdwenen. Ze zijn verdeeld, en er is iets nieuws voor in de plaats gekomen.
Wat AI overneemt, en wat niet
Bij de meeste ART's die ik zie, neemt AI nu al werk over dat vroeger bij de Scrum Master lag: voortgang verzamelen, flow-metrics berekenen, rapportages en samenvattingen maken, een eerste versie van stories of PI-doelen schrijven. Dat gaat snel, en het gaat steeds beter.
Maar de AI-Empowered RTE-training is er duidelijk over. AI is heel goed in het verzamelen en analyseren van data, maar de RTE blijft de mens die controleert of de data de juiste context heeft. AI kan slechte data er ook nog eens betrouwbaar uit laten zien. En in de AI-Empowered Advanced Scrum Master-training komt steeds hetzelfde terug: metrics beïnvloeden gedrag. Een team dat alleen op voorspelbaarheid wordt afgerekend, gaat minder beloven. Data is het begin van een gesprek, geen oordeel.
Het onderzoek van DORA naar AI in softwareontwikkeling, onder bijna 5.000 professionals, laat zien waarom dat zo belangrijk is. AI werkt vooral als versterker. Het maakt sterke organisaties sterker en zwakke organisaties zwakker. Bijna iedereen gebruikt het inmiddels, maar heel weinig ontwikkelaars vertrouwen de output echt.
Dat is de kern van mijn verhaal. AI levert de inzichten, maar niet het gesprek over die inzichten. Dat gesprek voerde vaak de Scrum Master. Zonder Scrum Master moeten anderen het oppakken, vooral de RTE en de PO.
De rol verdwijnt, de verantwoordelijkheden niet
Het framework omschrijft de Scrum Master/Team Coach als servant leader en coach van een Agile team: faciliteert de team events, helpt impediments weg te nemen en zorgt voor een omgeving voor een high-performing team, flow en voortdurend verbeteren. Haal je de rol weg, dan blijven al die dingen nodig. De vraag is alleen: bij wie komen ze terecht?
| Taak | Met Scrum Master | Zonder SM, met AI | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Voortgang en rapportage | Scrum Master | AI, gecontroleerd door de RTE | Een groen dashboard waar niemand naar vraagt |
| Team events faciliteren | Scrum Master, tot het team het zelf kan | Het team zelf | Events worden een ritueel zonder doel |
| Flow en voorspelbaarheid volgen | Scrum Master, samen met het team | Het team, met de metrics van AI; PO en RTE kijken mee | Iedereen ziet de cijfers, niemand begint het gesprek |
| Teamontwikkeling | Scrum Master | Het team; de RTE als coach als de metrics achteruitgaan | Problemen worden pas laat zichtbaar |
| Retrospectives | Per team, met de Scrum Master | Per team, en vaker over teams heen met de RTE | Elk team verbetert alleen zichzelf |
| Impediments buiten het team | Scrum Master, daarna de RTE | Direct de RTE | De RTE wordt een flessenhals |
Wat opvalt: veel ligt al bij het team, en de RTE en de PO krijgen er een rol bij. Zij beginnen het gesprek als de cijfers daar aanleiding toe geven.
Wat dit betekent per rol
Het team: eigenaar van het eigen proces, en dat was het al
Eerlijk is eerlijk: een volwassen team is al eigenaar van het eigen proces. Een goede Scrum Master maakt zichzelf overbodig. Het team faciliteert de eigen events, pakt knelpunten in de flow op en houdt de retro scherp. Zonder Scrum Master verandert er voor zo'n team dus minder dan je zou denken.
Wat wel verandert, is het werk zelf. Met AI worden refinements beter: stories zijn sneller uitgewerkt, vragen en risico's komen eerder op tafel, en de inspanning die het team moet leveren om iets te maken verandert mee. Het team besluit zelf welke AI-tools het gebruikt, waarvoor wel en waarvoor niet. In SAFe® for Teams is AI een denkpartner, geen auteur. Wie een AI-story overneemt, is er zelf verantwoordelijk voor.
En als het minder gaat? Dan zie je dat in de metrics: de voorspelbaarheid zakt, de doorlooptijd loopt op, er blijft meer werk halverwege hangen. Dat is het moment waarop de RTE of de PO het gesprek met het team aangaat. Niet om af te rekenen, maar om samen te kijken wat er speelt.
De PO: dicht bij het team, en meer tijd voor de klant
De PO blijft gewoon betrokken bij het team: bij refinements, bij de planning, bij het accepteren van stories. Een story blijft een belofte voor een gesprek, en dat gesprek voert de PO met het team.
Wat verandert: AI helpt de PO bij het uitwerken van epics en features tot stories. Dat scheelt tijd, en die tijd gaat naar de klant: begrijpen wat er echt nodig is, feedback ophalen en de juiste dingen prioriteren. Daarnaast gaat de PO meer metrics gebruiken. Hoe voorspelbaar is het team, waar loopt het werk vast, halen we wat we beloven? Dat geeft de PO een eigen inzicht, en een reden om het gesprek aan te gaan.
In de AI-Empowered POPM-training komen wel een paar spanningen terug om scherp op te blijven: sneller ontdekken tegenover context kwijtraken, en meer data tegenover te veel om nog te kunnen besluiten.
De RTE: van verzamelaar naar duider, en meer coach
Hier verandert het meest. Normaal kan de RTE het verzamelen van metrics bij de Scrum Masters neerleggen. Nu doet AI dat. De RTE wordt dan degene die de cijfers duidt: klopt dit, wat mist er, en welk gesprek moeten we hierover voeren?
Dat gesprek voert de RTE ook zelf, met de teams. De RTE gaat zich daardoor meer als coach gedragen: niet als teamcoach die bij elk team elke dag aanschuift, maar als coach die aanschuift waar de cijfers of de teams daar om vragen. Een mooie vorm daarvoor zijn gezamenlijke retro's met meerdere teams tegelijk. Veel knelpunten zitten tussen teams in, en die los je niet op in de retro van één team.
Daarnaast komt er iets nieuws bij: AI governance. De RTE-training zegt het scherp. Zodra je AI zelf laat handelen, met agents in plaats van alleen hulpmiddelen, wordt de verantwoordelijkheid van leiders groter, niet kleiner. Iemand moet afspreken wat AI mag, en wie er eigenaar is van wat AI oplevert. AI kan R zijn of C, maar de A blijft bij een mens.
De PM: minder analyse, betere besluiten
Voor de PM neemt AI een groot deel van het analysewerk over: klantinzichten en marktinformatie verwerken, features doorrekenen, en een eerste inschatting maken van complexiteit en inspanning. De PM ziet ook dezelfde flow-data van de ART als de teams, en hoeft niet meer op een statusrapport te wachten.
AI helpt de PM zo ook bij het besluiten zelf: opties naast elkaar zetten, de gevolgen doordenken, de cost of delay inschatten. Het besluit blijft wel bij de PM. En omdat de informatie er sneller is, kan, en moet, het besluit ook sneller vallen. Wie dan nog wacht, wacht niet meer op informatie. Daarover schreef ik eerder in Wat besluiteloosheid je ART kost.
Kan het, een ART zonder Scrum Masters?
Ja, onder voorwaarden. Ik zie vier dingen die je dan echt moet regelen.
- Beleg de verantwoordelijkheden expliciet. Stel niet de vraag "hebben we een Scrum Master nodig?", maar "wie is eigenaar van flow, teamontwikkeling en verbetering?" Schrijf het antwoord op, per team.
- Begin pas als de teams er klaar voor zijn. Een team dat zijn eigen events faciliteert, retro's leidt en conflicten aangaat, heeft geen Scrum Master meer nodig. Een team dat dat nog niet kan, wel.
- Spreek af wie het gesprek begint. Welke metrics volgen de RTE en de PO, en bij welke signalen gaan ze met een team in gesprek? Zo wordt een dalende lijn een gesprek, en niet pas een probleem.
- Maak afspraken over AI-inzichten. Elk AI-rapport heeft een menselijke eigenaar die het controleert. Gebruik de cijfers om het gesprek te beginnen, niet om af te rekenen.
Mijn eerlijke inschatting: voor een volwassen ART met ervaren teams kan dit goed werken. Voor een nieuwe ART, of teams die nog zoeken, is het weghalen van de Scrum Master een bezuiniging die je later terugbetaalt. AI versterkt wat er al is. Een team dat goed samenwerkt, wordt met AI beter. Een team dat dat niet doet, krijgt vooral mooiere dashboards.
Hoe is het bij jullie: wie begint het gesprek als de cijfers achteruitgaan?
Bronnen
- PaulOvermars.nl – Agile werken (ING zonder Scrum Masters)
- Medium – How I helped ING create End-to-End autonomous teams
- McKinsey – ING's agile transformation (2017)
- Team Topologies – How Team Topologies helped to boost agile for greater impact at ING Netherlands
- DORA – State of AI-assisted Software Development 2025
- InfoQ – DORA Report Finds AI Is an Amplifier in Software Development, But Trust Remains Low
- Scaled Agile Framework – Scrum Master/Team Coach
- Scaled Agile Framework – Story
- Scaled Agile, Inc. – AI-Empowered SAFe® Release Train Engineer, AI-Empowered SAFe® POPM, AI-Empowered SAFe® Advanced Scrum Master en SAFe® for Teams (cursusmateriaal)
Lees ook: Scrum Master… is je rol nog nodig? · Wie doet wat? PM, PO, RTE en SM in één RACI · Van Scrum Master naar Delivery Lead